De huidige crisis doet steeds meer mensen nadenken over hun erfenis en de organisatie ervan. Het hoeft dan ook niet te verwonderen dat schenkingen, waarvoor we in heel België een vrij gunstig tarief genieten, een waar succes kennen vandaag. In dit artikel behandelen we de schenking in één van haar voordeligste vormen: de schenking met voorbehoud van vruchtgebruik.

Dankzij een schenking kan je een deel van je vermogen tijdens je leven weggeven en zo vermijden dat je erfgenamen buitensporige successierechten moeten betalen bij je overlijden. Wat je vandaag weggeeft zal namelijk geen deel meer uitmaken van je erfenis.

Maar wees voorzichtig! Als je een schenking doet dan is die onherroepelijk. Of zoals het spreekwoord luidt: “Gegeven is gegeven en terugvragen is dieven.” Je kan je dus niet zomaar bedenken en je geschonken goed terugvragen.


Dat betekent dan weer niet dat je als schenker op geen enkele manier de controle kan bewaren over geschonken goederen. Zo is een schenking met voorbehoud van vruchtgebruik een vaak gebruikte schenkvorm. Met zo’n type schenking kan je namelijk tegen lagere kosten een deel van je vermogen overdragen én er tegelijkertijd de controle over behouden.

checklist

De wettelijke reserve van de langstlevende echtgenoot en kinderen moet altijd gerespecteerd worden. De wettelijke reserve is het minimumaandeel van de erfenis dat hen bij wet toekomt. Ongeacht of het gaat om een schenking die voorafgaat aan de erfenis (voorschot op erfenis), dan wel een schenking buiten erfdeel, de wettelijke erfgenamen hebben altijd het recht om een vermindering van de gedane schenkingen te vragen als die hun wettelijke reserve aantastte.


« Schenken met behoud van genot »

Sommigen kunnen het zich veroorloven om een deel van hun vermogen volledig te schenken. Anderen zullen er dan weer de voorkeur aan geven om bepaalde voorwaarden te verbinden aan de schenking om zo een zekere mate van zekerheid en controle te behouden.

Voor die laatsten is een schenking met voorbehoud van vruchtgebruik aangewezen. Dankzij zo’n type schenking kan je toch de controle bewaren over het geschonken goed en er de inkomsten van blijven opstrijken. Concreet betekent dat dat je als schenker het vruchtgebruik behoudt en de blote eigendom schenkt aan een begunstigde. Die wordt pas volle eigenaar wanneer de schenker overlijdt, zonder dat hij daarvoor successierechten moet betalen.

Met het voorbehoud van vruchtgebruik kan je je naasten al tijdens je leven goederen schenken zonder dat je die volledig hoeft af te staan.

checklist

Op enkele uitzonderingen na, kan de schenker te allen tijden afstand doen van zijn vruchtgebruik zonder de heffing van schenkingsrechten.

Stel nu dat je een woning schenkt met voorbehoud van vruchtgebruik, dan kan je als schenker in die woning blijven wonen of zelfs verhuren en er de huurgelden van innen. Schenk je een effectenportefeuille met voorbehoud van vruchtgebruik, dan blijf je de rente en dividenden ontvangen. In het geval van meubilair, kan je de meubels zelf houden en blijven gebruiken.

Het belang om als schenker dergelijke voorwaarden op te nemen in de schenkingsakte valt dus niet te onderschatten. Het is de ideale manier om je naasten al tijdens je leven goederen te schenken zonder dat je die volledig hoeft af te staan en je eigen toekomst zo in gevaar hoeft te brengen.

« Goederen doorgeven tegen een verlaagd belastingtarief »

Zoals alle schenkingen die onderworpen zijn aan registratie, en dus aan de betaling van successierechten, biedt de schenking met voorbehoud van vruchtgebruik het voordeel dat het geschonken goed definitief uit de nalatenschap verdwijnt. Zo verkleint met andere woorden de nalatenschap van de overledene en kan je successierechten vermijden, zelfs als de schenker binnen de drie jaar overlijdt.

Hier moeten we wel twee opmerkingen aan toevoegen:

checklist

De waarde die als basis wordt genomen om schenkingsrechten te berekenen is altijd de waarde in volle eigendom. Daarbij maakt het niet uit of de schenker de volle eigendom schenkt of het vruchtgebruik behoudt. Schenken met voorbehoud van vruchtgebruik brengt dus geen fiscaal voordeel met zich mee ten opzichte van volle eigendom schenken.

  • Als in het Vlaams en Waals Gewest de schenker overlijdt binnen de drie jaar nadat hij een onroerend goed heeft geschonken, dan zullen zijn erfgenamen op dat goed geen successierechten moeten betalen. Het goed wordt echter wel in mee in overweging genomen om het tarief te bepalen waartegen de erfenis aan de begunstigde belast zal worden (progressievoorbehoud).
  • Erfgenamen zullen wel successierechten moeten betalen op een goed geschonken met voorbehoud van vruchtgebruik als de schenker de schenking in het buitenland deed, die niet liet registreren in België en overlijdt binnen de drie jaar.


Bij een geregistreerde schenking met voorbehoud van vruchtgebruik kan je als schenker gerust zijn: je begunstigden zullen geen successierechten moeten betalen en jij behoudt de controle over het goed zolang je leeft.

Het einde van de kaasroute

De Belgische wet staat toe dat bepaalde schenkingen zonder notariële akte gedaan worden. Dat is het geval voor schenkingen “van hand tot hand” (handgift) of per bankoverschrijving (onrechtstreekse schenking). Een schenking met voorbehoud van vruchtgebruik moet wel altijd via de notaris verlopen. Wordt de schenking in België geregistreerd, dan zal ze dus automatisch aan schenkingsrechten onderworpen worden.

Sinds enkele jaren kan de Belgische belastingbetaler die belasting ontduiken door een beroep te doen op een notaris in het buitenland. Zulke schenkingen moeten namelijk niet in alle landen geregistreerd worden. In Nederland bijvoorbeeld, van waar de naam “Kaasroute”, en in bepaalde Zwitserse kantons is de registratie niet verplicht. Door te kiezen voor een buitenlandse notaris kon je dus schenkingsrechten (en ook successierechten als de schenker niet overlijdt binnen de drie maanden) vermijden.

Dat alles is sinds 15 december 2020 niet meer mogelijk. Schenkingen van onroerende goederen in België, zelfs als ze gedaan werden in het buitenland, moesten al langer ook in België verplicht geregistreerd worden. Een dergelijke bepaling bestond nog niet voor schenkingen van roerende goederen in het buitenland. Tot nu dus, want vanaf heden moeten ook schenkingen van roerende goederen geregistreerd worden in België.

De nieuwe bepaling is enkel van toepassing op schenkingen van roerende goederen die via notariële akte gedaan moeten worden, zoals een schenking met voorbehoud van vruchtgebruik.
Via handgiften en onrechtstreekse schenkingen kan je wel nog altijd schenkingsrechten vermijden. Vergeet wel niet dat de begunstigden successierechten (die hoger zijn dan schenkingsrechten) zullen moeten betalen wanneer de schenking niet geregistreerd werd en de schenker binnen de drie jaar overlijdt. De Vlaamse regering was van plan deze termijn te verlengen naar vier jaar voor schenkingen vanaf 1 juli 2021, maar besloot uiteindelijk om de huidige periode van drie jaar te behouden.

Maar ondanks dat het door de nieuwe wet niet langer de moeite loont om een beroep te doen op een buitenlandse notaris, blijft een schenking met voorbehoud van vruchtgebruik interessant. De schenking zal namelijk hoe dan ook in België geregistreerd worden, of dat nu gebeurt via een Belgische of buitenlandse notaris. Daardoor zullen de begunstigden geen successierechten moeten betalen én kan de schenker de controle over het goed behouden.


Het is duidelijk: een goed geplande schenking biedt belangrijke opties voor successieplanning. Neem de tijd om na te denken over hoe u uw nalatenschap wil organiseren en praat erover met uw adviseur. Die kan u gericht informeren, rekening houdend met uw persoonlijke behoeften.

Charlotte Malysse

- Juriste, Master in het notariaat, verantwoordelijke voor de successiesimulator en juridische aspecten van PaxFamilia
 
 

Gebruikt u PaxFamilia al?

Naar uw account


Gebruikt u PaxFamilia nog niet?

Vraag een demo